Łuk spawalniczy - definicje

Łuk spawalniczy - łuk elektryczny o parametrach dostosowanych do wymogów spawania

Łuk spawalniczy nieosłonięty - łuk pomiędzy gołą elektrodą i materiałem podstawowym jarzący się w powietrzu, bez dodatkowej osłony gazowej

Łuk spawalniczy osłonięty - łuk jarzący się w osłonie specjalnie doprowadzonych gazów

Łuk spawalniczy samoosłonowy - łuk jarzący się przy spawaniu drutami proszkowymi wytwarzającymi dostateczną ilość gazów do osłony łuku i jeziorka spawalniczego

Łuk kryty - łuk jarzący się pod warstwą topnika

Łuk spawalniczy zwarciowy - łuk stapiający elektrodę, w którym krople stopiwa przechodzące do jeziorka spawalniczego zwierają okresowo obwód prądu spawania

Łuk spawalniczy natryskowy - łuk stapiający elektrodę topliwą, w którym stopiwo przechodząc do jeziorka spawalniczego w postaci strumienia drobnych kropel nie powoduje zwarć

Łuk spawalniczy pulsujący - łuk, w którym na bazowy prąd stały nakładają się regularne impulsy

Łuk spawalniczy plazmowy - łuk, którego mechaniczne lub magnetyczne zawężenie tworzy słup plazmowy przez zjonizowanie gazu specjalnie doprowadzonego w przestrzeń łuku

Biegunowość dodatnia - połączenie elektrody z dodatnim biegunem obwodu spawania

Biegunowość ujemna - połączenie elektrody z ujemnym biegunem obwodu spawania

Spoiny - definicje

Spoina ciągła - spoina ułożona na całej długości

Spoina przerywana - spoina ułożona z regularnymi przerwami

Spoina sczepna - krótka spoina wykonana dla utrzymania łączonych elementów w położeniu odpowiednim dla spawania

Spoina montażowa - spoina łącząca części fabrykowane w całość konstrukcyjną, wykonana w warunkach spawania montażowego

Spoina punktowa - spoina wykonana bez przesuwu źródła ciepła względem materiału spawanego

Spoina warsztatowa - spoina wykonana na warsztacie

Spoina dwuwarstwowa (dwuściegowa) - spoina składająca się z dwu warstw (ściegów)

Spoina wielowarstwowa (wielościegowa) - spoina utworzona przez ułożenie dwóch lub więcej warstw (ściegów)

Spoina nośna - spoina przenosząca naprężenia będące wynikiem obciążenia spawanej konstrukcji ciężarem własnym lub użytkowym

Spoina nienośna - spoina wynikająca z rozwiązania konstrukcyjnego nie przenosząca istotnych obciążeń

Elementy złączy spawanych - definicje

Strefa wpływu ciepła, SWC - część metalu podstawowego, nie poddana roztopieniu, której struktura i własności zmieniły się w wyniku nagrzania przy spajaniu

Strefa przejściowa - część strefy wpływu ciepła nagrzana do temperatury solidus-likwidus

Lico spoiny - zewnętrzna powierzchnia spoiny od strony jej układania

Grań spoiny - przeciwległa licu zewnętrzna powierzchnia ściegu przetapiającego gardziel rowka spawalniczego, występuje w spoinach jednostronnych

Ścieg spoiny - część lub całość spoiny ułożona jednym przejściem spoiwa

Warstwa spoiny - jeden lub więcej ściegów ułożonych na jednym poziomie w stosunku do warstwy graniowej

Warstwa licowa - warstwa spoiny, w której zewnętrzną powierzchnię stanowi lico spoiny lub napoiny

Nadlew spoiny czołowej - część spoiny w obrębie lica wznosząca się ponad powierzchnię łączonych elementów

Ścieg graniowy - warstwa spoiny ułożona w gardzieli rowka spawalniczego

Podpoina - ścieg ułożony od strony grani najczęściej po usunięciu ściegu graniowego

Wtopienie - grubość warstwy stopionego materiału podstawowego

Rowek spawalniczy - rowek powstały w wyniku ukosowania lub żłobienia, który ma być wypełniony stopiwem w procesie spawania

Kąt rowka - kąt między ukosowanymi brzegami spawanych elementów

Kąt ukosu (zukosowania) - kąt ostry między płaszczyzną zukosowania brzegu a płaszczyzną prostopadłą do spawania

Próg zukosowania - niezukosowana część wysokości brzegu materiału podstawowego (rodzimego) przygotowanego do spawania

Odstęp progowy - odstęp między progami zukosowanych brzegów w rowku spawalniczym, w przypadku brzegów nieukosowanych lub zukosowanych bez progu - najmniejsza odległość

Brzeg zukosowany - brzeg materiału przygotowany do spawania przez ukosowanie

Kąt ukosowania: Kąt, pod którym brzeg elementu przygotowano do spawania.

Ukosowanie: Przygotowanie brzegu pod kątem.

Podkładka płaska spoiny: Materiał ułożony przy grani i wykorzystywany do kontroli wtopienia spoiny.

Złącze doczołowe: Złącze pomiędzy końcami lub brzegami dwóch czołowo usytuowanych elementów leżących w tej samej płaszczyźnie, (tzn. tworzących kąt pomiędzy jednym i drugim elementem zbliżony do 180°).

Spoina czołowa: Spoina, w której metal jest układany między brzegami złącza doczołowego.

Złącze bez odstępu: Złącze, w którym powierzchnie łączone (brzegi dwóch części) stykają się ze sobą podczas spawania.

Wklęsła spoina pachwinowa: Spoina pachwinowa, której lico jest wklęsłe.

Złącze narożne: Złącze pomiędzy końcami lub brzegami dwóch części tworzącymi kąt zawarty między 30° a 135°.

Złącze krzyżowe: Złącze, w którym dwie płaskie płyty są spawane do innej płaskiej płyty pod kątem prostym i w tej samej osi.

Spoina 2V (X): Spoina czołowa, w której przygotowane brzegi obydwu elementów są podwójnie zukosowane, tak że strefa stopienia tworzy w przekroju kształt X.

Złącze grzbietowe: Złącze pomiędzy brzegami dwóch elementów ustawionych względem siebie pod kątem bliskim 0°.

Przygotowanie brzegów: Nadawanie kształtu prostokątnego, rowkowanie lub ukosowanie brzegu w celu przygotowania do spawania.

Spoina pachwinowa: Spoina o przekroju poprzecznym zbliżonym do trójkąta, łącząca dwie powierzchnie usytuowane pod kątem zbliżonym do prostego w złączu zakładkowym, teowym lub narożnym.

Płaska spoina pachwinowa: Spoina pachwinowa, której lico jest wklęsłe.

Linia wtopienia: Połączenie metalu spoiny z niestopionym materiałem podstawowym.

Odstęp lub odstęp rowka: Odległość w dowolnym przekroju poprzecznym między brzegami, końcami lub powierzchniami przeznaczonymi do połączenia.

Strefa wpływu ciepła (HAZ): Część materiału podstawowego bezpośrednio przylegająca do linii wtopienia, która nie została stopiona, lecz w której ciepło spawania miało wpływ na mikrostrukturę.


Złącze: Połączenie, które ma być spawane między dwoma lub większą ilością elementów albo pomiędzy dwoma lub większą ilością części jednego elementu.

Złącze zakładkowe: Złącze pomiędzy dwoma nakładającymi się elementami pod wzajemnym kątem zbliżonym do 0°.

Złącze z odstępem: Złącze, w którym łączone elementy są oddzielone od siebie w trakcie spawania za pomocą określonej szczeliny.

Nawis: Wystawanie metalu spoiny poza brzeg spoiny lub powierzchnię grani spoiny.

Wtopienie: Głębokość, do której sięga strefa stopienia poniżej powierzchni spawanych elementów.

Gardziel rowka: Strefa, w której elementy łączone były najbliżej siebie przed spawaniem.

Spoina V: Spoina czołowa, w której przygotowane brzegi obydwu części są zukosowane w taki sposób, że przekrój strefy stopienia tworzy kształt V.

Spoina I: Spoina czołowa, w której powierzchnie czołowe łączonych elementów są mniej więcej prostopadłe do powierzchni łączonych elementów i są do siebie równoległe.

Złącze teowe: Złącze pomiędzy końcem lub brzegiem jednego elementu a płaszczyzną drugiego elementu, usytuowanych pod kątem zbliżonym do 90°.

Spoina sczepna: Mała spoina stosowana do wspomagania montażu lub do utrzymania zestawienia brzegów elementów w trakcie spawania.

Grubość spoiny: Minimalna grubość spoiny mierzona na linii biegnącej od grani i przechodząca przez punkt w środku pomiędzy jej brzegami.

Podtopienie: Rowek wytopiony w metalu podstawowym przyległy do brzegu spoiny i niewypełniony metalem spoiny.

Złącze na Y: Złącze między końcem lub brzegiem jednego elementu a powierzchnią czołową drugiego elementu, usytuowanych pod kątem między 10° a 70°.

Lico spoiny: Powierzchnia spoiny od tej strony, od której spoina została wykonana.

Wtopienie spoiny: Głębokość wtopienia lub stopienia zmierzona od wyjściowej powierzchni metalu podstawowego.

Nadlew spoiny: Metal spoiny natopiony na licu ponad wymaganą grubość spoiny.

Materiały dodatkowe do spawania

Elektroda otulona: Pręt do spawania otulony topnikiem (dla metody SMAW) stosowany do spawania łukowego i składający się z metalowego rdzenia, ze stosunkowo grubą otuliną, która osłania stopiony metal i stabilizuje łuk. Spoiwo: Metal dodawany w trakcie spawania (lutowania twardego lub napawania).

Pręt do spawania: Spoiwo w postaci pręta (np. dla metody GTAW).

Drut do spawania: Spoiwo w postaci kręgu drutu (np. dla metody GMAW i SAW).

Topnik: Łatwotopliwy materiał stosowany do ochrony spoiny przed zanieczyszczeniem z powietrza, do stabilizacji łuku oraz do spełniania funkcji metalurgicznych (zapobieganie powstawaniu tlenków i innych niepożądanych substancji, ich rozpuszczanie i ułatwianie usuwania).

Drut proszkowy z rdzeniem topnikowym: Spoiwo w formie małej rurki z topnikiem zawartym w rdzeniu. Rdzeń dostarcza odtleniacze oraz materiały tworzące żużel, jak również może dostarczać gazy ochronne (niektóre druty proszkowe są drutami samoosłonowymi).

Pozostałe terminy i definicje

Prąd przemienny: Rodzaj prądu elek- trycznego, który odwraca okresowo swój kierunek. W przypadku prądu o częstotliwości 50 Hz, prąd płynie najpierw w jednym kierunku a następnie w odwrotnym, zmieniając kierunek 50 razy na sekundę.

Ugięcie łuku: Odchylenie łuku od jego normalnej drogi w wyniku sił magnetycznych. Długość łuku: Odległość od końca elektrody do punktu, w którym łuk styka się z powierzchnią spawanego elementu.

Spoina łukowa liniowa: Spoina liniowa wykonana metodą spawania łukowego (np. GTAW, PAW, GMAW, SMAW, SAW).

Spoina łukowa punktowa: Spoina punktowa wykonana metoda spawania łukowego (np. GTAW, GMAW).

Spawanie łukowe: Grupa metod spawania, w których ciepło do spawania uzyskuje się z łuku elektrycznego, z zastosowaniem lub bez zastosowania spoiwa.

Współczynnik czasu jarzenia łuku: Stosunek czasu jarzenia łuku do łącznego czasu, w którym moc jest dostępna.

Spawanie automatyczne: Processpawania, w którym operacja ta jest głównie sterowana maszynowo.

Biegunowość ujemna elektrody prądu stałego (DCEN): Podłączenie przewodów w procesie spawania łukowego prądem stałym w taki sposób, że element spawany stanowi biegun dodatni a elektroda - biegun ujemny łuku spawalniczego (np. GTAW, PAW).

Biegunowość dodatnia elektrody prądu stałego (DCEP): Podłączenie przewodów w procesie spawania łukowego prądem stałym w taki sposób, że element spawany stanowi biegun ujemny a elektroda – biegun dodatni łuku spawalniczego.

Biegunowość odwrotna prądu stałego (DCRP) = DCEP

Biegunowość dodatnia prądu stałego (DCSP) = DCEN

Spawanie wiązką elektronów (EBW): Metoda spawania, w której ciepło powstaje w wyniku zderzenia się skoncentrowanej wiązki elektronów o wysokiej prędkości z elementem spawanym. Spawanie to odbywa się zazwyczaj w komorze próżniowej.

Spawanie elektrożużlowe (ESW): Metoda spawania oparta na nagrzewaniu oporowym (RI2) stopionego żużla przewodzącego elektryczność. Złącza (w układzie pionowym) o grubości powyżej 15 mm (bez górnej granicy ich grubości) mogą być spawane jednym przejściem stosując prostopadłe przygotowanie brzegów.

Zgrzewanie iskrowe (FW): Metoda zgrzewania, w której elementy zgrzewane (pręty, rury) są mocowane w specjalnym uchwycie i lekko ze sobą zetknięte. Prąd o wysokim natężeniu przechodzi przez zaciski i małe powierzchnie styku pomiędzy elementami zgrzewanymi są przegrzewane do momentu, w którym następuje wyrzut stopionego metalu, to znaczy wyiskrzanie. Końcowym etapem jest wywarcie docisku i spęczenie złącza.

Spawanie łukowe drutem proszkowym z rdzeniem topnikowym (FCAW): Spawanie łukowe, w którym wykorzystywana jest ciągła elektroda (drut proszkowy). Ochrona łuku jest zapewniona przez topnik zawarty w drucie proszkowym. Dodatkową osłonę może stanowić mieszanka gazów dostarczana z zewnątrz.

Spawanie łukowe elektrodą metalową w osłonie gazu (GMAW): Spawanie łukowe, w którym wykorzystywana jest ciągła elektroda metalowa. Osłona łuku i jeziorka spawalniczego jest zapewniona całkowicie przez gaz dostarczany z zewnątrz.

Spawanie łukowe elektrodą wolframową w osłonie gazu obojętnego: GTAW lub spawanie metodą TIG: Metoda spawania łukowego w osłonie gazu obojętnego przy zastosowaniu nietopliwej elektrody wolframowej. W metodzie tej można stosować spoiwo lub nie.

Zgrzewanie indukcyjne (IW): Metoda zgrzewania, w której ciepło niezbędne jest uzyskiwane w wyniku rezystancji elementów łączonych wobec przepływu indukowanego prądu zgrzewania wysokiej częstotliwości (IHFW) lub indukowanego prądu zgrzewania niskiej częstotliwości (ILFW), przy zastosowaniu docisku. Efektem prądu zgrzewania wysokiej lub niskiej częstotliwości jest koncentracja ciepła w żądanym miejscu.

Spawanie w osłonie gazów obojętnych: Spawanie łukowe, w którym zarówno łuk, jak i jeziorko spawalnicze są osłonięte przed atmosferą przez medium, którym jest całkowicie (metody spawania GTAW, PAW) lub głównie (metody spawania GMAW, FCAW) gaz obojętny.

Spawanie laserowe (LBW): Metoda spawania, w której ciepło do spawania uzyskuje się ze skoncentrowanej i spójnej wiązki światła zogniskowanej na złączu.

Spawanie łukiem plazmowym (PAW): Metoda spawania łukowego w osłonie gazów obojętnych przy zastosowaniu nietopliwej elektrody wolframowej, w której plazma łuku jest zawężona dyszą dla wytworzenia strumienia plazmy o wysokiej energii.

Zgrzewanie garbowe (PW): Metoda zgrzewania, w której małe przygotowane garby na powierzchni elementów zgrzewanych są stapiane i zapadają się przy doprowadzeniu prądu z dwóch przeciwstawnych elektrod.

Rezystancyjne zgrzewanie liniowe (RSEW): Metoda zgrzewania, w której blachy są ściskane między dwoma elektrodami krążkowymi przesuwającymi się wzdłuż złącza, tworząc ciąg zgrzein punktowych.

Rezystancyjne zgrzewanie punktowe (RSW): Metoda zgrzewania, w której łączone blachy są zaciskane pomiędzy dwoma przeciwległymi elektrodami, pomiędzy którymi przez bardzo krótki czasnastępuje przepływ prądu o wysokim natężeniu.

Zgrzewanie rezystancyjne: Metoda zgrzewania, w której ciepło jest uzyskiwane przez elektryczne nagrzewanie rezystancyjne powierzchni styku łączonych elementów dociskanych do siebie i przez które przepływa prąd elektryczny.

Ścieg graniowy: Pierwszy ścieg wykonany w grani spoiny wielowarstwowej. Spawanie półautomatyczne: Proces spawania, który jest częściowo sterowany maszynowo, ale wymaga ręcznego prowadzenia.

Spawanie łukiem osłoniętym elektrodą metalową (SMAW) lub ręczne spawanie łukowe elektrodą metalową: Spawanie łukowe otuloną elektrodą metalową o długości nie przekraczającej 450 mm i wykonywane przez operatora. Osłonę łuku uzyskuje się w wyniku rozkładu otuliny elektrody.

Przypawanie kołków (SW): Metoda spawania, w której ciepło pochodzi z łuku zajarzonego pomiędzy końcem kołka a elementem łączonym. Po osiągnięciu właściwej temperatury, dwa elementy są dociskane do siebie.

Spawanie łukiem krytym (SAW): Spawanie łukowe elektrodą metalową, w którym stosuje się drut elektrodowy. Łuk jest osłonięty topnikiem, którego część topi się tworząc usuwalny żużel pokrywający spoinę.

Prędkość posuwu: Względna prędkość przemieszczania elektrody w stosunku do powierzchni łączonego elementu.

Napięcie: Napięcie mierzone na zaciskach źródła prądu, które określa długość łuku. Rzeczywiste napięcie łuku będzie zawsze miało wartość niższą od zmierzonej na zaciskach.

Ruch wahadłowy: Technika układania stopiwa, w której elektroda przemieszcza się ruchem wahadłowym.

Prąd spawania (ampery)